Jak rozpoznać, że jesteśmy ofiarami ataku hakerskiego?

Atak hakerski nie zawsze zaczyna się od komunikatu „Twoje dane zostały zaszyfrowane”. Czasem pierwszym sygnałem jest nieznane logowanie do skrzynki, dziwna wiadomość wysłana z firmowego konta albo transakcja, której nikt nie autoryzował. Im szybciej zauważysz nieprawidłowości, tym większa szansa na ograniczenie skutków incydentu. Jak rozpoznać, że firma mogła paść ofiarą cyberataku i co z tym zrobić?

Spis treści:

1. Czy atak hakerski zawsze jest od razu widoczny?
2. Nieznane logowania i zmiany na kontach
3. Podejrzane wiadomości wysyłane z Twojego konta
4. Nietypowe zachowanie komputera lub systemu
5. Nieautoryzowane transakcje i zmiany finansowe
6. Co zrobić po wykryciu podejrzanych sygnałów?
7. Gdzie zgłosić cyberatak?
8. Podsumowanie

Czy atak hakerski zawsze jest od razu widoczny?

Nie. Część ataków daje bardzo wyraźne sygnały, ale inne mogą przez dłuższy czas pozostawać niezauważone. Cyberprzestępca może uzyskać dostęp do poczty, konta w chmurze albo systemu firmowego i obserwować komunikację, zanim podejmie kolejne działania.

Dlatego nie warto ignorować nawet pozornie niewielkich anomalii. Jeżeli coś w sposobie działania konta, urządzenia lub systemu nagle się zmieniło, warto sprawdzić przyczynę.

Nieznane logowania i zmiany na kontach

Jednym z najczęstszych sygnałów przejęcia konta są logowania z urządzeń lub lokalizacji, których nie rozpoznajesz.

Niepokój powinny wzbudzić również:

- niespodziewane powiadomienia o logowaniu,

- zmiana hasła bez Twojej wiedzy,

- nieznane urządzenia przypisane do konta,

- zmieniony adres e-mail lub numer telefonu do odzyskiwania dostępu,

- żądanie potwierdzenia logowania, którego nie inicjowałeś.

Jeżeli otrzymujesz powiadomienie o kodzie MFA, mimo że akurat się nie logujesz, również może to oznaczać, że ktoś zna Twoje hasło i próbuje dostać się do konta.

Podejrzane wiadomości wysyłane z Twojego konta

Przejęta skrzynka pocztowa może zostać wykorzystana do dalszych ataków. Warto sprawdzić folder „Wysłane”, reguły przekazywania poczty oraz ustawienia skrzynki.

Sygnałem ostrzegawczym są wiadomości, których nie wysyłałeś, np. z prośbą o przelew, zmianę numeru rachunku, otwarcie załącznika czy zalogowanie się na wskazanej stronie. Czasami o problemie jako pierwsi informują kontrahenci lub współpracownicy, którzy otrzymali nietypową wiadomość z Twojego adresu.

Nietypowe zachowanie komputera lub systemu

Sam wolniej działający komputer nie oznacza jeszcze ataku. Natomiast jeśli obok spowolnienia jednocześnie pojawiają się inne nietypowe zachowania, warto potraktować je poważnie.

Mogą to być m.in.:

- samoczynnie uruchamiające się programy,

- nieznane aplikacje,

- wyłączony program zabezpieczający,

- zmienione ustawienia systemowe,

- częste komunikaty o błędach,

- nietypowy ruch sieciowy,

- problemy z dostępem do firmowych usług.

Szczególnie niepokojące są zmiany, których nie wprowadzał użytkownik ani administrator.

Nieautoryzowane transakcje i zmiany finansowe

Cyberatak może mieć bezpośredni cel finansowy. Regularnie sprawdzaj historię firmowych rachunków i kart. Zwróć uwagę na niewielkie, nietypowe obciążenia - przestępcy mogą najpierw testować, czy skradzione dane płatnicze działają.

Alarmujące są również:

- przelewy, których nikt w firmie nie zlecał,

- zmienione numery kont kontrahentów,

- nowe zlecenia stałe,

- nieznane płatności kartą.

W takiej sytuacji liczy się czas. Bank należy poinformować jak najszybciej.

Co zrobić po wykryciu podejrzanych sygnałów?

Przede wszystkim nie ignoruj problemu i nie próbuj zacierać śladów. Jeśli podejrzewasz naruszenie bezpieczeństwa:

1. poinformuj osobę odpowiedzialną za IT lub cyberbezpieczeństwo,
2. w razie potrzeby odizoluj zagrożone urządzenie od sieci,
3. zabezpiecz logi, wiadomości i zrzuty ekranu,
4. zmień przejęte hasła z bezpiecznego urządzenia,
5. zakończ aktywne sesje i zweryfikuj podłączone urządzenia,
6. włącz lub ponownie skonfiguruj uwierzytelnianie wieloskładnikowe,
7. sprawdź, jakie dane mogły zostać naruszone.

Nie ograniczaj się do zmiany hasła. Jeśli atakujący uzyskał dostęp do urządzenia albo poczty, problem może być znacznie szerszy.

Gdzie zgłosić cyberatak?

Dalsze działania zależą od charakteru incydentu. W przypadku kradzieży pieniędzy należy szybko skontaktować się z bankiem. Jeżeli doszło do przestępstwa, sprawę można zgłosić policji.

Incydenty cyberbezpieczeństwa można również zgłaszać do CERT Polska. Jeśli zdarzenie wiąże się z naruszeniem danych osobowych, firma powinna dodatkowo ocenić swoje obowiązki wynikające z przepisów o ochronie danych.

W poważniejszych przypadkach warto skorzystać ze wsparcia specjalistów, którzy pomogą ustalić zakres ataku, zabezpieczyć środowisko i ograniczyć ryzyko jego powtórzenia.

Podsumowanie

Nieznane logowania, podejrzane wiadomości, zmiany w systemie, nietypowe transakcje czy utrata dostępu do plików mogą świadczyć o cyberataku. Pojedynczy objaw nie zawsze oznacza włamanie, ale warto go zweryfikować. Im szybciej firma wykryje incydent i zareaguje, tym łatwiej będzie ograniczyć finansowe i operacyjne konsekwencje ataku.